2011.01.23

Over werkboekjes en schoolrijpheid...

Naar aanleiding van mijn vorig bericht kreeg ik een vijftal vragen van ouders of zij hun kind niet konden schoolrijp maken door hun kind te stimuleren door het met de gekende 'werkboekjes' uit de boekhandel te laten werken. Als ouder wil je toch dat jouw kind na de derde kleuterklas naar het eerste leerjaar mag.

Laat ik meteen duidelijk zijn: 'werkboekjes' zullen nooit een kind dat nog niet schoolrijp is van de ene dag op de andere schoolrijp 'maken'. Schoolrijpheid is immers een zaak van ontwikkeling op verschillende domeinen. Als een kind ontwikkelingspsychologisch gezien nog niet klaar is voor een bepaalde vaardigheid, dan zal een 'werkboekje' deze ontwikkeling niet versnellen. Gras groeit nu ook eenmaal niet door er aan te trekken. Doe je dat toch, dan lijkt het eventjes wat groter om daarna te verdorren. Hetzelfde geldt voor vaardigheden die niet ingebed zijn in het natuurlijk ontwikkelingsproces van een kleuter. Ze lijken eventjes iets te kunnen, om het daarna toch niet in de praktijk te kunnen omzetten. Ze hebben 'truukjes' geleerd, maar zonder inzicht en integratie in een groter geheel.

Zijn 'werkboekjes' dan helemaal weggegooid geld?  Nee. een 'werkboekje' kan zinvol zijn eens een kind een bepaalde vaardigheid op het voor hem juiste moment heeft aangeleerd. Dan zal het deze vaardigheid spontaan en met plezier willen herhalen. Een 'werkboekje' kan dan de 'oefenhonger' van het kind helpen verzadigen.

Opmerking: Bij dit bericht heb ik bewust geen afbeelding geplaatst. Dit om de indruk te vermijden dat ik me tegen een bepaalde uitgeverij in het bijzonder zou richten. Ik heb het in dit bericht over de 'werkboekjes' in het algemeen.

16:50 Gepost door Lieven Coppens in Oefenmateriaal | Permalink | Tags: ontwikkeling, schoolrijpheid, werkboekjes | |

2011.01.16

Over Toeter en Kontrabas...

Deze week verscheen het volgende bericht in nagenoeg alle Vlaamse kranten. Zelfs de gesproken pers nam het in een aantal gevallen meteen over:

toeters de morgen.png

Enerzijds ben ik heel blij. Ik ijver immers al jaren voor het afschaffen van de Toeters en de Kontrabas in het kleuteronderwijs. Voor mij (als psychopedagogisch consulent in een Centrum voor leerlingenbegeleiding) is het oordeel van de kleuterleidsters over de schoolrijpheid van de aan haar toevertrouwde kleuters meer dan voldoende. Anderzijds vind ik wel dat een en ander moet genuanceerd worden. Ik verklaar mij nader:

  • Men geeft geen antwoord op de vraag waarom kleuterleidsters zo blijven vasthouden aan de Toeters en de Kontrabas. Dit antwoord is nochtans niet ver te zoeken. Nog te vaak moeten kleuterleidsters hun terechte oordeel over de schoolrijpheid van een kleuter 'verdedigen' tegen ouders die dit oordeel niet aanvaarden en blijven vasthouden aan het feit dat hun kind 'het thuis wel allemaal kan' en dat de kleuterschool toch maar 'een speelschool is en dat hun kind dan maar het eerste leerjaar moet dubbelen omdat er daar tenslotte wel geleerd wordt'. De objectieve gegevens uit een test moeten dan het (in de ogen van de ouders) subjectieve oordeel van de kleuterleidster staven. Het is ook vaak zo dat de ouders enkel na de confrontatie met het resultaat van een test zich neerleggen bij het advies van de kleuterleidster.
  • 'De test is niet alleen verouderd, hij is ook wetenschappelijke nonsens'. Hier gaat men te sterk uit de bocht. Ik staaf dit aan de hand van de beoordeling van de Toetertest zoals je die kunt controleren in het Vlaamse CAP-vademecum. Dit is een vademecum waarin het Antwerpse coördinatieteam voor psychodiagnostiek onder leiding van Walter Magez diagnostische instrumenten en methodes voor de centra voor leerlingenbegeleiding beoordeelt. Voor Vlaanderen is dit een toonaangevend beoordelingsinstrument. Over de oude versie stond er in dit vademecum inderdaad dat men de Toeter niet kon gebruiken om uitspraken te doen over de schoolrijpheid van een kleuter. Over de door Lessius gehernormeerde Toeter lees je in dit vademecum dat men wel een betrouwbare uitspraak kan doen op basis van de totaalscore, maar niet op basis van de verschillende deelscores.
  • De uitspraak: 'De meerderheid van de kleuterscholen laat hun vijfjarigen dezer dagen de toetertest afleggen om te zien of de kinderen schoolrijp zijn' wekt verkeerdelijk de indruk dat men enkel de uitslag van een kind op de Toeter gebruikt om te bepalen of het schoolrijp is. Dat is niet zo. Aangezien de Toeter (en bij uitbreiding ook de Kontrabas) enkel het cognitieve domein bestrijkt, wordt hij steeds aangevuld met observaties in verband met de andere ontwikkelingsdomeinen zodat er een totaalbeeld van de kleuter ontstaat.

Nogmaals: ik ben ervan overtuigd dat een ervaren kleuterleidster geen test nodig heeft om juist in te schatten of een kind op alle essentiële domeinen voldoende rijp is om de overgang van de derde kleuterklas naar het eerste leerjaar met succes te maken. Door hen verder te vormen in het leren kijken naar kleuters en hen goede observatie-instrumenten ter beschikking te stellen, kan hun inschattingsvermogen alleen maar versterken. Maar zolang kleuterleidsters zich niet ernstig genomen voelen door ouders tenzij ze met toetsgegevens voor de dag komen, zullen ze hier graag op terugvallen. In een tijd waar veel ouders een groot stuk van de opvoeding van hun kinderen delegeren aan de school is het nog maar de vraag of de ouders in alle gevallen hun kind beter kennen dan de kleuterleidster.

Maar nogmaals: op zich vind ik het een goede zaak dat Toeter en Kontrabas zouden worden afgevoerd. Er zijn betere instrumenten op de markt om een objectieve uitspraak te kunnen doen over de cognitieve factor. Maar of de tijd er al rijp voor is om dergelijke toetsen volledig af te schaffen, is nog zeer de vraag.

Mij lijkt het dat het verschijnen van de OVSG-brochure ‘Samen over de drempel’ die kijkwijzers bevat die de kleuteronderwijzer helpen om het klasaanbod beter af te stemmen op wat de kleuters nodig hebben, niet vreemd is aan de aandacht die ineens aan de schoolrijpheidtesten van de derde kleuterklas wordt geschonken. Binnenkort kun je een bespreking van deze brochure lezen op mijn boekenblog http://boeketje-onderwijs.skynetblogs.be.

aangezien dit bericht ook relevant is voor ouders, kun je het ook terugvinden op http://ouders-en-school.skynetblogs.be.

2010.02.20

Schoolrijpheid voor ouders

readyweb tips voor oudersOp de website Readyweb van de universiteit van Illinois iser één rubriek van de virtuele bibliotheek volledig voorbehouden voor de ouders. Deze rubriek bevat concrete tips voor ouders. Onder andere:

  • Wat is de noodzakelijke cognitieve basis voor schoolrijpheid?
  • Hoe weet ik als ouder of mijn kind er klaar voor is om naar school te gaan?
  • Hoe bereid ik mijn kind voor op het naar school gaan?
  • ...

De moeite van een bezoekje meer dan waard

17:11 Gepost door Lieven Coppens in Schoolrijpheid | Permalink | Tags: ouders, schoolrijpheid | |

2009.11.29

Op stap naar het eerste leerjaar. Ook de ouders doen er toe! - 1

Ouders kunnen heel wat doen om de schoolrijpheid van hun kleuter te stimuleren. Dat is echt niet de taak van de kleuterjuf alleen. TVKlasse maakte een filmpje met daarop twee tips om aan het voorbereidend rekenen te werken. Veel kijkgenot!

11:38 Gepost door Lieven Coppens in Schoolrijpheid | Permalink | Tags: tvklasse, schoolrijpheid, voorbereiden rekenen, kleuters, kleuteronderwijs, ouders, rekenen | |

2009.08.02

Alles wat je altijd al wou weten over schoolrijpheid...

juf mag ik overvaren - schoolrijpheid - als het kleuteren voorbij isLaat ik maar meteen met de deur in huis vallen. Als er ooit een begrijpelijk standaardwerk is geschreven over schoolrijpheid, dan is het wel dit boek van Marc Litière. Het laat zowel een snelle eerste lezing (volg de tekstkadertjes doorheen het boek) als een meer diepgaande verkenning van het onderwerp (lees het volledige boek) toe. Als extraatje vormt elk hoofdstuk min of meer een afgesloten geheel. Dit verhoogt niet alleen de leesbaarheid, maar zorgt er ook voor dat het een ideaal instrument is om te gebruiken in lees- en discussiegroepen van ouders. Want dit is volgens mij een noodzaak: als schoolrijpheid voor de kleuter een groei- en ontwikkelingsproces is doorheen de ganse kleuterschool (of in Nederland: groepen 1 en 2), dan is dat eveneens een groei- en ontwikkelingsproces waar jonge ouders ook doorheen moeten. Een groei- en ontwikkelingsproces houdt ook in dat de groei en ontwikkeling van de kleuters al vrij vroeg (lees: vanaf de peuterklas) gevolgd wordt. Nog anders gezegd: het uiterste moment om op school een informatieavond over schoolrijpheid te geven is september van de derde kleuterklas. Een ouderavond in het tweede of derde trimester is volledig zinloos. Want schoolrijpheid is niet alleen de zaak van de school, maar ook die van ouders. Maar dat is een andere discussie.

Juf, mag ik overvaren is één van die boeken waarbij je de inleiding bij het lezen niet mag overslaan. In deze inleiding adem je gewoon de visie van de auteur in: schoolrijpheid bespreken vanuit het standpunt van het kind. Hierbij staan de vragen die aan de kleuters gesteld werden centraal. Je moet de antwoorden gewoon gelezen hebben om het boek maximaal te kunnen begrijpen.

In het eerste hoofdstuk toont de auteur aan dat de overgang naar het eerste leerjaar een belangrijke, maar ook (zeer) grote stap is. Samen met de auteur kun je jezelf terecht afvragen wat nu het belangrijkste is: moet de kleuterschool tegemoet komen aan de eisen van het eerste leerjaar of moet het eerste leerjaar de kleuterschool een eind tegemoet komen? Het is ook de taak van het eerste leerjaar om kinderen verder naar die schoolrijpheid te laten groeien en ontwikkelen. Elk kind volgt zijn persoonlijke tempo en bereikt niet noodzakelijk op 1 september van het eerste leerjaar (groep 3) op elk ontwikkelingsdomein het noodzakelijke 'startniveau' - als dat al bestaat. Het eerste leerjaar (groep 3) moet meer zijn dan leren alleen: het moet ook verder ruimte bieden voor creativiteit, emotionele groei, bewegingsopvoeding, ...

In het tweede hoofdstuk gaat Marc Litière op zoek naar de schoolrijpheid. Hij komt hierin onder andere tot het besluit dat schoolrijpheid een proces is dat langzaam en vanzelf komt, maar dat wel gestimuleerd moet worden vanuit de volledige omgeving van het kind, dus niet alleen vanuit de school. Het is immers in de wisselwerking tussen het kind, de school, de ouders en de maatschappij dat de schoolrijpheid geboren wordt. Nog anders gezegd, het is een wisselwerking tussen actieve en passieve factoren. Die wisselwerking houdt niet alleen in dat het kind moet rijp zijn voor de school, maar de school ook rijp voor het kind.

Wanneer is een kleuter schoolrijp? Deze vraag krijgt een antwoord in het derde hoofdstuk. Zowel de algemene als specifieke voorwaarden komen hier uitgebreid en concreet aan bod. Dit hoofdstuk is eigenlijk de ruggengraat van het boek. Niet te missen dus. Dit hoofdstuk wordt op een (h)eerlijke manier aangevuld met de beeldvergelijkingen over schoolrijpheid uit het vierde hoofdstuk. Schoolrijpheid is het fundament van het huis, de kers op de taart, een puzzel met veel stukjes, ...

Het vijfde hoofdstuk gaat meer dan terecht in op de relativiteit van de schoolrijpheidstest. Aangezien schoolrijpheid een proces van individuele groei en ontwikkeling is, kan en mag men er niet vanuit gaan dat elk kind op het moment dat een toets afgenomen wordt er klaar voor is. Trouwens: die toets meet maar bepaalde aspecten van de schoolrijpheid en gaat aan veel andere domeinen voorbij. Je moet ook het kind zelf en zijn ouders bevragen, je moet de observaties van ouders en leerkrachten bij de 'evaluatie' betrekken. Niet voor niets komt de auteur tot de conclusie dat er meer na- dan voordelen verbonden zijn aan de huidige schoolrijpheidstesten. Om het met de auteur te zeggen:

De ideale schoolrijpheidstest: had ik maar een glazen bol! (blz.99).

Het zesde hoofdstuk staat helemaal in het teken van de maatregelen die de ouders, de leerkracht en de school kunnen nemen om de overgang naar het eerste leerjaar (groep 3) vlot te laten verlopen. Voor de ouders geeft Marc Litière een heleboel concrete tips in verband met het helpen met:

  • taalbeheersing
  • ruimtelijk inzicht
  • tijdsbesef
  • zelfredzaamheid
  • fijne motoriek
  • grove motoriek en coördinatie
  • schrijfmotoriek
  • voorbereidend rekenen
  • symboolbewustzijn
  • auditieve vaardigheden
  • visuele vaardigheden
  • werkhouding
  • sociale en emotionele ontwikkeling
  • lichaamsschema

Hierbij aansluitend voorziet hij in een veertigtal oefenblaadjes, waarbij we hem graag nog even aan het woord laten:

We willen hier echter nog eens benadrukken dat het maken van deze oefenblaadjes niet voldoende is om een kind voor te bereiden op schoolrijpheid (blz.139).

Hierna gaat hij nog even dieper in op de veranderingen die volgens hem op het niveau van de leerkrachten en de school nodig zijn om de overgang vlotter te laten verlopen. Tot slot zijn zeker de 'dertien dingen die je als ouder beter niet kunt doen' (ook door (kleuter)leerkrachten) niet te missen.

Het zevende hoofdstuk behandelt de alarmsignalen in verband met het niet schoolrijp zijn en reikt een mogelijke aanpak aan van specifieke problemen. Het achtste hoofdstuk zet enkele misvattingen recht.

Verplichte literatuur voor ouders, leerkrachten, directies en leerlingenbegeleiders!


Auteur: Marc Litière
Titel: Juf mag ik overvaren. Schoolrijpheid. Als het kleuteren voorbij is.
Uitgever: Lannoo
Uitgaveplaats: Tielt
Uitgavejaar: 2008
Pagina's: 228
ISBN-13:
978-90-209-7814-8
Prijs: € 19,95


lannoo

 

afdrukken